وبلاگِ سایت علیرضا صدیقی

هركس كه دماغش اندكی هم كار می‌كند، می‌داند كه تخم‌مرغ گندیده چه بوی ناخوشایندی دارد. این بو در واقع بوی سولفید هیدروژن است؛ همان گازی كه باكتری‌های ساكن راست روده انسان تولید می‌كنند. اكنون اما، دانشمندان یك تیم بین‌المللی كشف كرده‌اند كه سلول‌های درون رگ‌های خونی موش‌ها - و نیز آدم‌ها، تردیدی در این نیست- به طور طبیعی این ماده گازی را می‌سازند و جالب‌تر اینكه این گاز بوگندو فشار خون را كنترل می‌كند. این پژوهشگران كه دانشمندان دانشگاه جانز هاپكینز هم جزوشان هستند، متوجه شدند كه سولفید هیدروژن یا H2S در لایه پوششی و نازك رگ‌های خونی تولید می‌شود و در مقاله‌شان در ژورنال ساینس گزارش داده‌اند كه H2S، فشار خون را با شل كردن رگ‌های خونی تنظیم می‌كند. این جدیدترین عضو خانواده «میانجی‌های گازی» (Gasotransmiter)، مولكول‌های پیام‌بری هستند كه در عمل، البته نه در شكل، شبیه سینگنال‌های شیمیایی مانند اكسیدنیتریك، دو‌پامین و استیل كولین‌اند كه پیام‌های بین‌سلول‌های عصبی را منتقل می‌كنند و فعالیت‌های ذهن- مغز را به راه می‌اندازند یا متوقف می‌كنند. سلیمان اشنایدر (S.H.Snyder)، عصب‌شناس جانز هاپكینز، پزشك و از نویسندگان این مقاله، می‌گوید: «اكنون كه به نقش سولفید هیدروژن در تنظیم فشار خون پی برده‌ایم، شاید بتوان درمان‌های دارویی جدیدی را طراحی كرد كه به‌عنوان جایگزینی برای روش‌های فعلی درمان پرفشاری، تولید H2S را افزایش دهند. این پژوهشگران برای پیش بردن پژوهش‌های‌شان از موش‌هایی استفاده كردند كه ژن تولید آنزیم CSE در آنها تخریب شده بود. CSE از مدت‌ها پیش مسوول تولید H2S پنداشته می‌شد. پژوهشگران ابتدا سطح سولفید هیدروژن را در بافت‌های مختلف بدن موش‌هایی كه CSEشان تخریب شده بود، اندازه گرفتند و آنها را با موش‌های معمولی مقایسه كردند. آنها متوجه شدند كه مقدار این گاز در سیستم قلبی عروقی موش‌های تغییریافته به شدت كاهش یافته است. این موش‌ها توسط دكتر ریووانگ از دانشگاه Lakehead، اونتاریو و دكتر لینگ‌یون وو از دانشگاه Saskatchewan، كانادا، مهندسی ژنتیك شدند. در عوض، موش‌های معمولی سطوح بالاتری از H2S داشتند و این مدرك واضحی است كه نشان می‌دهد سولفید هیدروژن به‌طور طبیعی با كمك CSE در بافت‌های بدن پستانداران ساخته می‌شود.

سپس دانشمندان فشارسنج‌های بسیار كوچكی را به دم این موش‌ها بستند و فشار خون‌شان را اندازه گرفتند كه با توجه به پیك 20درصدی نمودارها، با پرفشاری شدید در انسان قابل قیاس بود و سرانجام نحوه واكنش رگ‌های خونی موش‌های دست‌كاری شده را نسبت به میانجی عصبی شیمیایی متاكولین، كه باعث شل شدن رگ‌های خونی نرمال می‌شود، مورد آزمایش قرار دادند.

رگ‌های خونی موش‌های تغییر یافته تقریبا به هیچ وجه شل نمی‌شدند و این نشان می‌دهد كه سولفید هیدروژن عامل اصلی شل شدن رگ‌هاست.

از آنجا كه میانجی‌های گازی در پستانداران بسیار نهفته‌اند، تصور می‌شود كه یافته‌های این پژوهش می‌تواند كاربردهای گسترده‌ای در فیزیولوژی و درمان بیماری‌های انسان داشته باشد.
اشنایدر می‌گوید: «اگر شل شدن رگ‌های خونی را ملاك قرار دهیم، به‌نظر می‌رسد كه سولفید هیدروژن از اهمیتی همپای اكسید نیتریك برخوردار باشد.» اكسید نیتریك، نخستین میانجی گازی است كه دو دهه پیش نقش آن در تنظیم فشار خون كشف شد. وانگ، نویسنده اصلی مقاله، می‌گوید صرف اینكه هر دوی این مولكول‌‌های گازی عملكرد مشابهی دارند به این معنی نیست كه مازاد بر احتیاج‌اند. «طبیعت گام‌به‌گام بر پیچیدگی افزوده تا كنترل بهتر و محكم‌تری را برای عملكرد اعضای بدن فراهم آورد و در این مورد روی كنترل فشار خون دست گذاشته است.»

اشنایدر، از صاحب‌نظران اكسید نیتریك (NO) است و آزمایشگاه وی در 1990 كشف كرد آنزیمی كه تولید NO را به راه می‌اندازد توسط یك مكانیسم پروتئینی موسوم به كلسیم- كالمودولین فعال می‌شود. او می‌گوید كه بررسی پیام‌برهای گازی احتمالا كار بسیار پیچیده و بغرنجی است. «وقتی یك رشته عصبی تحریك می‌شود، مقدار كمی میانجی عصبی از خود رها می‌كند. اما دوباره كه برانگیخته شد، این‌بار بسیار به سرعت و مقدار بیشتر میانجی عصبی آزاد می‌كند.

میانجی‌های عصبی همیشه به شكل اندوخته وجود دارند و در حوضچه‌های ذخیره‌ای به نام وزیكول‌ها آماده‌اند. اما گازها را كه نمی‌توان انبار كرد؛ آنها منتشر می‌شوند. بنابراین هر وقت تحریك عصبی رخ می‌دهد، آنزیم هم باید برای ساخت این میانجی‌های گازی فعال شود.» اگرچه CSE، آنزیمی كه سولفید هیدروژن را فعال می‌كند، بیش از نیم قرن پیش توصیف شده بود، اما این پژوهش جدید برای نخسین‌بار نشان داد كه این آنزیم به همان روش آنزیم سازنده اكسید نیتریك فعال می‌شود و بنابراین ثابت كرد كه سولفید هیدروژن چگونه فشار خون را با شل كردن رگ‌های خونی تنظیم می‌كند. وانگ می‌گوید «برآورد اهمیت زیست‌شناختی سولفید هیدروژن یا نقش آن در فشار خون بالا و نیز انواع دیابت و بیماری‌های تحلیل برنده اعصاب، دشوار است. در واقع بیشتر بیماری‌های انسانی احتمالا تا اندازه‌ای با میانجی‌های گازی سر و كار دارند.» این پژوهش با پشتیبانی سرویس بهداشت عمومی ایالات متحده و انستیتوی كانادایی پژوهش‌های مربوط به تندرستی و كمك هزینه دانشمندان پژوهشی انجام شد.

Science Daily,Oct,24,2008

منبع